Γράφει ο Θεολόγος-Εκκλησιαστικός Ιστορικός-Νομικός κ.
Ιωάννης Ελ. Σιδηράς
Ο
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΥΣ ΣΩΣΙΠΟΛΙΣ ΚΑΙ ΣΩΣΙΠΑΤΡΙΣ ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ
ΚΑΙ Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912)
Μετά την έναρξη
του Α΄ Βαλκανικού πολέμου (1912) και ενώ τα ελληνικά όπλα θριάμβευαν σε όλα τα
μέτωπα, δύο ήταν τα μεγάλα οράματα, η Θεσσαλονίκη και το Μοναστήρι. Στο ηρωικό
Μοναστήρι χτυπούσε από αιώνων η καρδιά του Βορείου Ελληνισμού και ιδιαίτερα του
Μακεδονικού Ελληνισμού. Εκεί είχε αρχίσει ο Μακεδονικός Αγώνας και από τα
αιματόβρεχτα εκείνα χώματα ακουγόταν η κραυγή του Εθνικού Προφήτου της
μαρτυρικής Μακεδονίας, του Ίωνος Δραγούμη, που ήταν η ψυχή του ανυπέρβλητου
εκείνου Ιερού Αγώνος στο ιστορικό Μοναστήρι: «Έλληνες, αν τρέξουμε να σώσωμε
την Μακεδονίαν, η Μακεδονία θα μας σώση. Αν τρέξουμε να σώσωμε την Μακεδονίαν,
εμείς θα σωθούμε».
Ο Αρχιστράτηγος και Διάδοχος Κωνσταντίνος επιθυμούσε διακαώς για λόγους στρατηγικής να ανακόψει το σχεδιασμό και την πορεία των Σέρβων προελαύνοντας με τον ελληνικό στρατό προς βορράν για να καταλάβει πρώτος το ιστορικό Μοναστήρι, αλλά ο τότε Πρωθυπουργός και Υπουργός Εθνικής Αμύνης Ελευθέριος Βενιζέλος γνωρίζοντας ότι οι Βούλγαροι είχαν ήδη καταλάβει την Καβάλα και τις Σέρρες όντες αποφασισμένοι να εισέλθουν πρώτοι και ως τροπαιούχοι στη Θεσσαλονίκη, πίεζε σθεναρώς τον Αρχιστράτηγο Κωνσταντίνο να κατευθυνθεί προς ανατολάς και να καταλάβει την Θεσσαλονίκη, την φυσική Πρωτεύουσα της Μακεδονίας, μια περιοχή με εξόχως και ιδιαζόντως στρατηγική σημασία, της οποίας η απελευθέρωση αποτελούσε προαιώνιο και διακαή πόθο του Μακεδονικού Ελληνισμού. Προς τον σκοπό τούτο, ο Ελ. Βενιζέλος απέστειλε ένα «τηλεγράφημα-τελεσίγραφο» προς τον Διάδοχο Κωνσταντίνο, στο οποίο έγραφε: «Καθιστώ υμάς υπευθύνους διά πάσαν αναβολήν έστω και στιγμής».